PACS ve medikal görüntüleme teknolojisi olgunlaşmaya başladıkça hastane ve görüntüleme merkezlerindeki organizasyonal olgunluk ve PACS’in verimli kurulumu öne çıkmaya başlıyor. Bu yazı dizisinde amacım daha çok PACS sistemleri ve olgunlukları ile PACS teknolojisinin kullanılması sırasındaki olgunluk yöntemleri / seviyelerinden bahsetmek olacaktır. Son yıllarda Türkiye hastanecilik sektöründe yatırım ve dijitalleşme süreci önem kazanmaya başlamıştır. Gerek Sağlık Bakanlığı’nın hazırladığı Görüntü Arşiv ve İletişim Sistemleri(PACS) Alımı Çerçeve İlkeleri Dokümanı gerekse de özel sağlık kurumlarının PACS’in sağladıklarını ve kaliteli hizmet yapısının önemli yapıtaşı olduğunu anlamalarıyla birlikte PACS sistemlerine olan ilgi artmaya başlamıştır. PACS yapısı ve DICOM standardı gibi yapılara daha ileride eğilebiliriz veya bunları anlatan bir çok kaynağa ulaşılabilir ama ben yazımda daha çok hastanelerin kurumsallaşma ve stratejik hedeflerine ulaşmada PACS tarafında izleyebilecekleri bir metodolojiden bahsetmek istiyorum. PACS nedir?, DICOM nedir? gibi sorulara yanıt bu yazıda çıkmayacaktır, heveslilerini başka konumlara yönlendirmekte fayda var.

Giriş:

Sağlık ve tıp bilişimi son yıllarda yoğun bir evrimden ve yenilenme sürecinden geçiyor. İşlemci teknolojileri ve donanımdaki gelişmelere paralel gerçekleşen yazılımsal rahatlıklar en çok sağlık ve askeri sektörde etkisini göstermektedir. Düne kadar imkansız olarak düşünülen bir çok görüntü işleme yapısı bu sayede gerçekleşmeye başlamıştır ve artık her yerde konuşulan ana konu aynı anda bir çok sensörden gelen görüntünün birleştirilmesi ile cerraha / pilota daha fazla anlamlandırma katmak olmuştur. Tabi ironik olan insan öldürme amaçlı geliştirilen bir yapının aynı zamanda hayat kurtarmada işe yaraması veya tam tersi durumların gerçekleşmesidir. Tıp bilişiminde bu gelişmelerden en fazla yararlanan taraflardan bazıları picture archiving and communication systems ( PACS ), computer aided diagnosis ( CAD ), karar destek sistemleri ve elektronik hasta kaydı ( EPR ) gibi konular olmaktadır. Alan hala gelişmeye devam ediyor ama artık bazıları PACS’in o kadar da uç teknoloji olmadığından bahsetmeye başladılar. Bu sizin PACS’i nasıl kullanacağınızla çok yakından alakalı ve bu konuyla ilgili görüşlerim yavaş yavaş yazıya dökülecek. Ama özetleyecek olursak klinisyen tarafında başlangıç aşamasında oturmuş ve ucuzlayabilecek yapı görünse de alınacak çok yol ve atılacak çok adım görünüyor. Hastaneler kendilerine en uygun PACS sistemine geçmek için çalışmalar yaparken daha karlı ve verimli olabilmek için bazı modellere ihtiyaç duyacaklardır yoksa PACS sisteminden sağlanacak fayda yeterince gözlenemeyebilir. Bu model düne kadar çok net değildi ama tıp bilişimi alanında artık bu ihtiyaç belirlenip çalışmalara yoğunluk verildi.
1990’li yıllarda Carnegie Mellon üniversitesi liderliğinde Software Engineering Institute ( SEI ) tarafından tüm yazılım firmalarının artık kanıksamaya ve alışmaya başladıkları ( tabi yazılımdan anlayan firmalardan bahsediyorum, “Yazılım olayı çok karlıymış satalım bizim manavı, tutalım 2 oda 1 salon, koyalım iki çocuk verelim bilgisayarları yazsınlar işte HBYS, PACS artık allah ne verdiyse!” bu kapsamın dışındadır ) CMM – Capability Maturity Model ortaya çıktı. CMM yazılım firmalarına süreçlerine nasıl hakim olabileceklerini anlatmaya çalışan bir altyapı oluşturdu, tabi Amerikan ordusu ihale ettiği onca yazılım projesi başarısızlığa uğrayıp da bu süreç yönetim standardizasyon işini ihale etmeseydi ne olurdu bilinmez. CMM in son hali artık CMMI ( Capability Maturity Model Integration ) haline geldi, bizim de şirketteki hedefimiz personel sayımız ve biten proje sayımızla orantılı olarak CMMI Seviye 3 olabilmek üzerine kurulu, başarılı olabilmek için bitmiş bazı projeler ve bunlardan öğrenme sürecine geçiş önem kazanıyor. CMM ve bir çok detayını ileride kendi iç sürecimize göre veya önceki deneyimlerimize dayanarak bir gün yazarız fakat burada ana amacımız PMM yani PACS Maturity Model’ in köklerini tanımlayabilmektir. PMM CMM’in başarısından sonra ondan türetilen organizasyonal bir PACS öğrenme ve yenilenme sürecidir diyebiliriz.
Kısacası kaliteli medikal görüntüleme hizmeti verebilmek için PACS alımına gidip, ben kurdum artık gerisi gelir demek büyük yanılgı olacaktır. Yazının yazıldığı an itibarı ile yıl sonunda yapılacak Tıp Bilişimi kongresinde dahi PACS almamak taraftarı olanlarla tarafında olanların kozlarını paylaşabileceği kürsülerin planlandığı duyumunu alıyoruz :) Kaliteye bakışı, kurumsal kimliği ve hatalarından öğrenebilme yeteneğini ortaya koyabilecek güçte olanlar bu yazı dizisinden sanırım bir şeyler çıkartabileceklerdir ama bir bilişim sistemini alıp tüm sorunların çözülmesini bekleyen bir çokları yanılacaktır. Sizin kendi iç işleyişiniz bilişim sistemiyle uyumlu olmadığı sürece faydalanma eğriniz çok yavaş olacaktır.

Metodlar:

Neden bu işe giriştim ve nasıl ilerliyorum demekte fayda var.

Ders gazı :

Osman Saka hocamızın verdiği Evaluation Methods in Health Informatics dersi sırasında tıp bilişiminde değerlendirme metodları üzerinde does & donts tadında bir çok şey görme imkanımız oldu. Makalelerde genelde 3-4 isim görmeye alışmış bizim gibi mühendisler açısından veri toplayanların bile dahil edildiği 50-60 isim yazan makaleleri görmek eğlence kaynağı oldu :) Dönem sonunda bizim de bir değerlendirme yapmamız istendiğinde Kamil Arslankoz ( MIN MS ) ve Özer Metin ( MIN PhD ) ile beraber bir takım kurup araştırmalara başladık. Benim şirketimin PACS geliştirmesinden dolayı son derece masumane bir şekilde :) ben bizim sistemin değerlendireceği bir çalışma önerdim, neyse sonra bunun kolay olsa da etik olmayacağına karar verip alternatiflere eğilmeye karar verdik. Kamil hala Havelsan’da çalışan, Özer ise eski bir Havelsan çalışanı durumunda ben ise eski bir Milsoft danışmanıydım. Özer birden PMM fikriyle ortaya çıktığında bu çok hoşumuza gitti çünkü askeri yazılım geliştiren her firmada çalışanların CMM veya CMMI bilgisi teorinin ötesinde pratikte de sağlamdır ve bildiğimiz bir yapının bildiğimiz başka bir sektöre uygulanması ile ilgili çalışma dikkate değer gözüküyordu. karar verildikten sonra başladık çalışmaya.

Literatür taraması :

Yola ilk çıkışımız PACS ve Evaluation anahtar kelimeleriyle Pubmed,Springer ve IEEE gibi yerlerde eşelenme ile sağlam google birlikteliğinden geldi. Özer’in bulduğu “A PACS Maturity model: A systematic meta-analytic review on maturation and evolvability of PACS in the hospital enterprise” makalesinden sonra neye ve nereye bakmamız gerekeceği konusunda rahatladık. Okurken de bazı kısımlarda epey güldük, özellikle Türkiye’de PACS kullanımının tüm hastane ve kliniklerde %40 olduğunu söyleyen Avrupa Birliği ülkeler grafiği bizi epey eğlendirdi. Sanırım soruyu sordukları yetkili tıp sektöründe PACS’in adını duyan ( anlamını bilmese de ) insan oranını vermeyi tercih etti :), keşke o oranlar doğru olsa bugün farklı altyapıları konuşuyor olurduk. Bu yazı dizisinde temeli adı geçen makale ve benim konulara ilişkin genel deneyimim oluşturmaktadır, başarabilirsek sene sonuna ( 2009 ) yayınlamayı planladığımız makale çok daha kapsamlı ve ülke gerçeğine yakın olacaktır diye düşünüyorum.
Literatür taraması sırasında aşağıdaki kurallara ağırlık verdik :
– Tanımlarla ilgilenmeyelim, PACS, DICOM vb bilmeyenleri eğitme amacı gütmüyoruz.
– PACS uygulamasındaki temel taşlar olan görüntü alımı, DICOMization, DICOM Depolama, DICOM Aktarım, DICOM Gösterim ve DICOM Print gibi yapılar yerine bütüne odaklanan makaleleri seçilmeli.
– PACS teknolojisinin artıları ve getirilerinden çok zaten bu yola girmiş olan hastanelerin önüne yol haritası koyabilecek çalışmalara odaklanılmalı.
– Hastanelerde PACS’den faydalanma ihtiyacına yoğunlaşan ve bunu örnekleyen çalışmalar aranmalı.
– Hastanelerde PACS konusunda öğrenme / evrimleşme süreçleri ile olgunluk modelleri ile ilgili çalışmalar bulunmalı.

Bir sonraki yazımızda PACS Olgunluğu ve Evrimleşebilirliği üzerine devam etmeyi planlıyorum. Umarım buradan güzel şeyler çıkacak ortaya, burda yazıp söz verince daha bir kasıp hem çalışmayı yapmaya hem de burda yazının devamını getirmeye mecbur hissediyor insan yoksa bu sayfayı direk silmek gerekecek yakında :)

3 Responses to “PMM – PACS Maturity Model – PACS Olgunluk Modeli – I”

  1. %40 enteresan rakam:) ya biz Türkiye’de bu işi biliyor muşuz önemli olan belgeler, dimi ama…Örneğin Trabzon’da PACS var manavı kapatıp iki kişiyi tuttular kurdular olayı.

    CMMI üzerine bende araştırma yapmıştım şirkette. Ama bu felsefe şimdilik pek uymuyor bize be abi.Umarım hedef olarak koyduğunuz gibi bu süreç yönetimini şirkete kazandırabilirsin.

    Yazı güzel.Bu tür yazıların bilgisayar mühendisleri tarafından millete bilgisayar mühendisinin ne olduğunu anlatabilmek anlamında sıksık kaleme alınması gerektiğine inanıyorum.Sonra dot nette nokta koymayı öğrenen yazılım mühendisiyim diye ortalıkta dolaşmaya başlıyor.
    Yazının devamını bekleriz
    selamlar

  2. Sitenizin içeriği kadar, logonuzu da çok beğendim. Umarım süreklilik yaşarsınız.

Leave a Reply